deutsch obersorbisch
 

Předsydźe ZSW spožći so Myto Ćišinskeho

Pančicy-Kukow, sobotu, dnja 15.10.2011

Ćišinske myto Załožby za serbski lud 2011 spožći so serbskemu basnikej, spisowćelej a publicistej Benediktej Dyrlichej z Budyšina. Tak rozsudźi kuratorij za spožćenje Ćišinskeho myta na swojim posedźenju 04. julija 2011 w Budyšinje. Dyrlich słuša k najwuznamnišim serbskim basnikam přitomnosće. Chwalby hódne su jeho prócowanja wo rozšěrjenje nowočasneje serbskeje lyriki a herbstwa we a zwonka łužiskeje wokoliny, wosebje we słowjanskim wukraju.

Ćišinke myto spožći so kóžde dwě lěće w ramiku swjatočneho zarjadowanja w klóštrje Marijna hwězda w Pančicach-Kukowje. We wopomnjeću na klasikarja serbskeje literatury Jakuba Barta-Ćišinskeho (1852-1909) so wuzběhowace wukony na polu serbskeje kultury, wuměłstwa a wědomosće počesća.

Sakska statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo knjeni prof. Sabine von Schorlemmer hódnoći Dyrlichowy angažement na polu serbskeje kultury a rěče.

Lawdacija k spožčenju Myta Ćišinskeho Benediktej Dyrlichej

Serbski basnik Benedikt Dyrlich zarjaduje so do dołheho rynka krajanow-wótčincow, kotřiž su wot časa narodneho wozrodźenja w 19. lětstotku zamołwitosć za swój lud wědomje přewzali. Kaž Smoler, Ćišinski, Skala abo Chěžka zepěra so na historisko-geografiski pochad w dwurěčnej Łužicy, potajkim na mnohodimensionalny rum. Tón jemu dowoli perspektiwu, w kotrejž spóznawa zašłosć tučasnje a přitomnosć stawiznisce. Łužiski Serb móže so na swoju etnisku tradiciju bjez předsudkow powołać, wona funguje jako reservoir hódnotow a wobohaća bjezdwěla europsku kulturu. Pytajo za swójskej identitu wuchadźeše tuž šuler před wjace hač 40 lětami z mytologije, přirody, stawiznow a woprawdźitosće swojeje domizny, kotraž sta so bórze tež z jeho poetiskej domiznu.
Benedikt Dyrlich narodźi so 21. apryla 1950 jako druhe ze šěsć dźěći małoratarja, blidarja a ludoweho rězbarja w Nowej Wjesce pola Kamjenca. Po zakładnej šuli w bliskich Worklecach bu štyrnaćelětny chowanc Biskopskeho předseminara w Schöneiche pola Berlina. Wot 1968 do 1970 studowaše w Erfurće katolsku teologiju hač do prěnjeho hłowneho eksamena. Kónc 70tych lět absolwowaše w Lipsku studij dźiwadłowych wědomosćow, potom skutkowaše w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle w Budyšinje jako dramaturg, pozdźišo tež jako nawoda dźěćaceho a młodźinskeho dźiwadła. Dyrlichowa prěnja baseń, Marijina pěseń, so 1967 w „Katolskim Posole“ wotćišći, prěnja basniska zběrka, „Zelene hubki“, wuńdźe 1975 w Ludowym nakładnistwje Domowina. Mjeztym předleži dźesać zběrkow, sydom w hornjoserbskej a tři w němskej rěči. K tomu přińdu mnohe přebasnjenja jeho twórbow, wosebje do pólšćiny, ukrainšćiny, čěšćiny, słowakšćiny a rušćiny. Dyrlich je woženjeny a ma dweju dorosćeneju synow.
Hižo młodeho lyrikarja „žaha přeco jedyn njeměr“: Chce spóznać swět w jeho nutřkownych zakonjach a pomjenować wěcy z jich prawym mjenom. Literarne dźědźinstwo tajkich muži kaž Augustinus, Novalis, Rilke abo Hermann Hesse přinošowaše k tomu, zo sej po serbskej tež němsku kulturu wotkry. Wot 1968 přisłušeše Dyrlich do – tehdom přez Kita Lorenca nawjedowaneho – Kružka młodych awtorow při Kole serbskich spisowaćelow. Přećiwo zawrjenej, zwjeršnej, ludarskej towaršnosći wustupowaše z wobrazliwym wuměłskim wurazom: „Ja wostanu tam, hdźež chce / mje tale zemja najbóle rozdrěć.“ („Naćisk basnje“, 1975)
Kaž hižo prěnja zběrka pokazuje, začuwaše Dyrlich zahe potrjebu, wšědny dźeń překročić. Nahłym změnam w biografiji sćěhowachu wšelakore nazhonjenja w rozdźělnych wobłukach. Powěsće a legendy łužiskeje zemje stachu so z płódnej pódu, na kotrejž poetiske metafry z uniwerselnym wuznamom rosćechu. Někotre finesy wothlada sej pola klasikarjow serbskeje, němskeje abo mjezynarodneje literatury; runje wotewrjenosć za druhe słowjanske kultury – na spočatku wosebje za pólsku – měješe so na dlěši wid wupłaćić. (Zdobom wubudźi tole latentny podhlad wěstotneho aparata w NDR.)
Druha zběrka, „Třeće wóčko“, steješe 1978 w znamjenju kontinuity. Dyrlich tworješe ze wšědnych podawkow basnje, w kotrychž so ryma wzda. W ćeńkej knižce pod titlom „Nocakowanje“ (1980) přewahowaše radosć nad originelnym literarnym wobrazom, nad erotiskim přirunanjom. Srjedź 80tych lět pak stupaše lyrikar nadobo do slědow sławnych prjedownikow, kotřiž widźachu najwyši cil w zbudźenju a zdźerženju narodneho wědomja mjez Serbami. Podtitl štwórteje zběrki „W paslach“ wopřija 1986 nowosć: „Basnje a lyriska proza“. Z tym zdoby sej Dyrlich družinu, kotraž jemu zmóžni, wo socialnych a politiskich přećiwkach, wo prekernych němsko-serbskich stawiznach přemyslować. Doprědka stupi w prozy gestus kaž napominanje, namołwa, apel. Dokelž zdawaše so realna serbskorěčna substanca na wjacorych městnach drjebić, chcyše ju basnik ze swojimi srědkami zesylnić. Do dźensnišeho nima za móžne, serbsku identitu na dlěšu dobu bjez zwiska ze žiwej rěču wobchować.
Dalšu kročel wot wobkedźbowanja ke skutkej stupi Dyrlich před 30 lětami, wokoło 1980. Tworjenje basnjow jemu wjace njedosahaše. Po swojim wuprajenju tčeše w dialektiskej napjatosći mjez „lećeć“ a „korjenić“. Wón rozšěri nětko swój tworićelski spektrum. Započa pisać powědančka za dorosćenych a dźěći, přełožowaše dźiwadłowe hry a dwě knize ze Stareho zakonja, wudawaše poeziju druhich awtorow. Zakładny nastork dósta nimo toho wotwonka, z Ruskeje. Běše to ideja, lyriku na festiwalach předstajeć. Wot lěta 1979 organizuje Dyrlich bjez přetorhnjenja lětny Swjedźeń serbskeje poezije, kiž ma mjeztym – a runje zakónči so 33. lětnik – mjezynarodny charakter a dopokazuje runohódnosć serbskeho pismowstwa w europskim wobłuku. Kulturelna energija małeho słowjanskeho naroda trjeba aktiwnych ludźi, kotřiž we wjetšim konteksće energisce za nju wabja a wojuja.
W času politiskeho přewróta angažowaše so Dyrlich w Serbskej narodnej zhromadźiznje, pozdźišo w SPD. Zepěrajo so na demokratisku stronu, dobywaše próca wo zakitowanje serbskich zajimow lěpše wuhlady. W nazymje 1990 bu na štyri lěta do Sakskeho sejma woleny, hdźež sta so z kulturno- a medijopolitiskim rěčnikom swojeje frakcije. Wuspěšnje zasadźi so za wuchowanje sakskeje wsy Klětno před brunicowej jamu, jako prěni wustupi zjawnje přećiwo wotbagrowanju braniborskeje wsy Rogow. Spočatk 1994 přiwzachu jeho do „sćinoweho kabineta“ ewentualneho SPD-knježerstwa za Saksku, nazymu pak dyrbješe krajny sejm zaso wopušćić. Ale wón wosta wojowarska natura. Wot 1995 do 2011 bě Dyrlich šefredaktor „Serbskich Nowin“, hdźež přewjedowaše wšelake reformy, wot 1996 bě zdobom předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow z wjace hač 100 sobustawami. Wobchadne njezbožo w lěću 2009 nuzowaše rodźeneho optimista k złoženju zastojnstwa a někotrych funkcijow.
Dyrlich liči k najwuznamnišim serbskim spisowaćelam epochi po Druhej swětowej wójnje. Wón spožči kulturje swojeho naroda trajne impulsy, jeho mjeno njefaluje w serbskich a němskich basniskich antologijach našeho časa. Awtor zwěsći jónu w interviewje, zo wobradźi jeho – po formje njeruna – lyrika publikumej chětro ćeže při recepciji. Tola dźensniši publikum je zwólniwy, tajke wuměłske ćeže na so brać. Wón wočakuje hišće wjele twórbow wot nošerja Myta Ćišinskeho Benedikta Dyrlicha.

Dietrich Šołta
Pančicy-Kukow, klóšter Marijina hwězda,
15. oktobra 2011

ROZMYSLOWAĆ Z ĆIŠINSKIM

Dźakne słowa k spožčenju Myta Ćišinskeho

Čuju so česćeny, zo so mi myto spožča, kotrež nosy mjeno Jakub Bart-Ćišinski. Dźakuju so wšěm, předewšěm čłonam Zwjazka serbskich wuměłcow a kuratoram, kiž su mje za tute myto namjetowali a wuzwolili.
Dowolće, česćene knjenje a česćeni knježa, zo někotre mysle podam, kotrež mje w zwisku z poeziju a skutkowanjom klasikarja serbskeje literatury hižo dlěje zaběraja. Sym swojej krótkej narěči napismo “Rozmyslować z Ćišinskim” dał a ju do šěsć wotrězkow rozdźělił.


1
W lěću 1966 - tehdy běch 16 lět a šuler štyri lěta trajaceho Biskopskeho seminara w Schöneiche pola Berlina - dari mi kuratus Měrćin Salowski na Kulowskej farje wuběrk basnjow Józefa Nowaka pod titlom “Njedźělena wutroba”. W Kulowje mějachmy my młodźi Serbja, kiž so zwonka blišeje domizny na studij a teologije w Erfurće hotowachmy, a studenća, kiž tam hižo swój studij absolwowachu, dwutydźenski sorabistiski seminar.
W zběrce Józefa Nowaka nańdźech baseń k stotym narodninam Ćišinskeho, w kotrejž mjez druhim rěka:

Wupožć harfy swojeje mi jeničku trunu, mištrje pěsnje, zo bych spěwać móhł kaž sam ty jónu.

Tale fascinacija Józefa Nowaka Ćišinskeho - Nowak bě kaž Ćišinski před nim chowanc Serbskeho seminara w Praze - mje nimoměry jimaše, wšako mi wona wobkrući, štož sym dwě lěće do toho sam nazhonił, čitajo na ladku blisko Klóšterskeje wody w Nowej-Wjesce baseń “Formy” Jakuba Barta - Ćišinskeho:

Hraju z formu rady w pěsnjow raju,
kuzło budźu, słowam hudźu reje,
kćěwy košu, prošu spěwy meje,
haju rym a rytmus w serbskim kraju.

Tajka mištersce wuhładkowana, majestotna a zdobom melodiska serbska poezija, kotraž so lědy hodźi do druheje rěče přenjesć, prosće klinčeše, wona mje jako štyrnaćelětneho wobkuzła. Nimo mojeju staršeju, kotrejž mi prozaisku wšědnu rěč posrědkowaštej, je mi Ćišinski melodiku mojeje maćerneje rěče wotkryć pomhał.
Jakub Bart-Ćišinski je našu rěč nadměrnje rozwił, wozdebił, jeje hódnotu zwyšił, ju na wyšiny pozběhnył, kotrež móhli po wšej Europje widźeć, njebychu-li w 20. wěku młowe předsudki a kulturna nadutosć ze zapada tónle wid do wuchoda a juha zašlahali. Boju so, zo tale mła přeco hišće naš kontinent njemało poćežuje, tež Němsku. Při tym je Ćišinski wjace hač tworićel rjaneje kaž něžnje a sylnje klinčaceje rěče, je wón wjace hač překlepany kowar kiž z maćerneje rěče elegantne rymy bije a skowa.
W dalšej basni mjenuje Józef Nowak swojeho wučerja a spěchowarja samo “serbskeho Homera”, wojowaceho tež “za prawa serbske z Faustowej mocu”.
Haj, Jakub Bart-Ćišinski njeje našu rěč jenož wuwił na modernu klasiku, wón je z njej k zakitowanju swójskich tradicijow namołwjał, k zaměrnišemu přiswojenju serbskich stawiznow. Ćišinski je spytał sam zjawnje, haj politisce aktiwny być: Wón je serbske narodne dźiwadło załožił, so w towarstwach angažował, je prěni serbski epos a prěni serbski roman spisał, je swětowu literaturu do serbšćiny přełožował a so přeco zaso w časopisach a na zhromadźiznach słowa jimał - z narokom, kotryž je w swojim “serbskim wuznaću” jako pjećatřicećilětny takle zwuraznił:

Wopak je, hdyž so k ludej dele spisaćel jenož chila přec; ně, nawopak, k sebi pozběhować spisaćel dyrbi lud...

2
Při wšej zahoritosći za njewšědnje cunju a bojownosć budźacu rěč Ćišinskeho njejsym so ženje a njemóžu so dale wuwinyć prašenju:
Čemu sej swojeho najwažnišeho basnika tak mało wažimy? Čemu so z jeho tworjenjom a skutkowanjom tak mało zaběramy? Snadź to na tym zaleži, zo je Ćišinski mnohemu z nas cuzy wostał, dokelž bu wón w šuli přejara jako patriot wuzběhowany. Móže pak tež być, zo so jeho rěči a poselstwam z cyle druheje přičiny spytamy wuwinyć: We wjetšinje swojich basnjow dźerži nam Ćišinski špihele njepřijomnych, haj fatalnych wěrnosćow mjezwoči.
Ćišinski wobstajnje ćerpi w swojich basnjach, wosebje ćerpi wón pod duchownej a narodnej liwkosću, pod kulturnej a stawizniskej njezdźěłanosću a wobmjezowanosću mnohich Serbow. Wón ćerpi, dokelž so wjetšina jeho rowjenkow nowym wobstejnosćam přizamknyć nochce. Jeho boli, dokelž skutkuje serbske kulturne žiwjenje zasparne, zawrjene, haj chude na duchu, rozkuskowane a ze sobu spokojom.
Zo bych we wobrazliwym myslenju Ćišinskeho wostał:

Basnik widźi, kak wichory a žołmy morja Helgoland wohrožuja, tola wša kupa drěma, haj spi.

Přećiwo tutej kwakli Ćišinski pisa.
Wosebje letargiska “narodna elita” jemu na čuwy dźe. Z połojčnje kubłanymi wučerjemi a duchownymi, tež z publicistami a wědomostnikami wón wotliča, ze Serbami, kiž so cyrkwinskim a swětnym wyšnosćam podwoleja, kiž swoje swědomje, swoju rěč za pjenjezy a karjeru wopruja. Ćišinski čuje so njezrozumjeny, haj honjeny samo wot dźiwich psow. Jeho ćěritej hněw a zrudoba hižo w młodych lětach. Pozdźišo trapi jeho błudna womora, kotraž jeho nimale rozdrěje a jeho storka hač k bjezdnam alkohola a depresijow. Přiwšěm je Ćišinski swoju njemdru ból přeco zaso do hronow přenjesł, kotrež tež wutrobu hrěja a nadźiju budźa. Z jeho lubosćinskej poeziju je wón tematiku poměra mjez partneromaj w serbskej literarnej krajinje zmysłojće a mócnje zněžnił - a z tym tule družinu poezije rewolucionował.
Kito Lorenc je drje najjadriwišo narodnobudźerski narok a zdobom tyšny a dušiny wuraz w poeziji Jakuba Barta-Ćišinskeho zapopadnył - a to hižo w časach NDR, lěta 1981, jako w “Serbskej čitance”, wušłej w Lipščanskim nakładnistwje Reclam, pisaše:
Mit seinem Gesamtwerk trug Ćišinski wesentlich zur Herausbildung der modernen obersorbischen Schriftsprache bei. Er ist insbesondere der Schöpfer einer allen Regungen der menschlichen Seele fügsamen Vers- und Literatursprache, die - vor allem über Mina Witkojc – auch auf das Niedersorbische traditionsbildend ausstrahlen sollte.


3
W swojej prěnjej basni na Jakuba Barta-Ćišinskeho, 1970 w Rozhledźe wozjewjenej, spytach sej z wěstym patosom duch młodeho Ćišinskeho přiwołać. 1983 potom w basni, wěnowanej znowa Ćišinskemu, pisach chětro wostrózbnjeny:

Bart ma swój kućik přiměrjeny:
Pokoj swój - a z nami.
Pokoj sytych 20. lětstotka...

Tehdy, jako so baseń “Ćichi Ćišinski” rodźeše, so husto prašach, čehodla stej mnohemu Serbej swójska rěč a kultura smorže. Jako dramaturg w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle so prašach, čemu njerěči tak wjele koleginow a kolegow, kiž w serbskich institucijach dźěła, ze swojimi dźěćimi serbsce abo je njeda dwurěčnje kubłać? A dźensa so přeco hišće prašam: Čehodla smy Ćišinskeho mjenje bóle zastorčili a wustorčili z našeho literarneho a zjawneho wědomja.
Snadź so bojimy před Ćišinskim, dokelž so přeco hišće zahubneje maćernorěčneje tuposće a kulturneje liwkosće slekli njejsmy. Snadź so bojimy špihelow, kotrež nas dopominaja, zo so we wudobytej swobodźe jako Serbja často dale zadźeržimy kaž poddanojo, kotrymž knježićeljo diktuja, što maja činić a što nic?
Přeco hišće mnozy Serbja zaprěwaja sebje a swoje korjenje.
Haj, hišće hórje nam ze špihelow Ćišinskeho mjezwoči błyska:
Hačku-li žana strona, žana stasi, žana “čerwjena” Domowina hižo njemóže nikomu kazać, zo hubu dźerži, je mnohi Serb němy kaž ryba, hdyž dźe wo wuchowanje w dwacetym wěku wuwojowanych kubłanskich a kulturnych zarjadnišćow, hdyž dźe wo samostatne wobstaće jeničkeho serbskeho nakładnistwa, wo njewotwisnosć serbskich medijow.
Ćišinski ćerpješe pod tym, zo njejsmy wědomy serbski lud, ale lud bojazliwcow, dušnych wowckow.
Smy my přeco hišće podwólna, w sebi roztorhana zhromadnosć, hačkuli su nas wšě politiske mocy Sakskeje a Braniborskeje lěta 1992 we wystawomaj jako lud připóznali? Haj, my smy lud! - Wo tym bě Ćišinski přeswědčeny, tohodla wón tak wjele wo swojim serbskim ludźe rěčeše a pisaše.
Hdyž pak smy lud ze swojej rěču a kulturu, čehodla potom bóle njepodpěrujemy prócowanja wo demokratisce wolene zastupnistwo swojeho ludu?
Jeničce legitimowane ludowe zastupnistwo móže w mjenje wšěch tych, kiž so jako Serbja wuznawaja, rěčeć a jednać. Tohodla trjebamy swój Serbski sejmik.

 


4
Ćišinski spytaše rěčnje, nabožnje a teritorialnje pačenu serbsku woprawdźitosć w swojim času z mjezy překročacym programom, ze swojim młodoserbskim hibanjom a tworićelskej mocu přewinyć. Wón wědźeše, zo móžemy jeničce z pismowstwom a wuměłstwom wobstać a pokazać, što a štó smy. Basnik sam je ze swojim tworjenjom a skutkowanjom nam a našim němskim a słowjanskim susodam pokazał, što wšo do humanistiskeho ducha a tworićelskich mocow w serbskim ludźe tči. Basnik je kaž žadyn druhi Serb wrota Łužicy do a z Europy wotewrjał a je zamóhł samo literaturu Puškina, Goetheho, Mickiewicza a druhich sławnych basnikow a wuměłcow we łužiskim kulturnym rumje zakótwić.
Runje tohodla dyrbjeli zaso abo docyła bóle hordźi być na swojeho Ćišinskeho!
W Kamjencu mamy wot Zwjazka a Sakskeje wulkomyslnje spěchowany a modernje wuhotowany Lessingowy muzej, w kotrymž dóstanješ wuběrny dohlad do tworjenja a skutkowanja wurjadneho němskeho basnika a rozswětlerja, kotrehož nan hišće serbsce prědowaše. Namjetuju, zo sej tu w Pančicach-Kukowje stworimy narodny muzej Ćišinskeho, na ležownosći zawrjeneje serbskeje srjedźneje šule, kotraž nosyše mjeno Ćišinski. Tónle muzej dyrbjał wšěm Serbam, našim najblišim susodam jako zetkawanišćo wotewrjeny być, wšěm ludźom, kiž chcedźa wjace wo literaturje a kulturje najmjeńšeho słowjanskeho ludu zhonić, hač je to tuchwilu móžno.
Myslu sej, zo je trěbne wo tajkim předewzaću w ródnej wsy Ćišinskeho chutnje rozmyslować, wšako wjes ze starodawnym klóštrom wopytuje tohorunja wjele turistow. Čehodla njeměli mnozy z nich tež muzej Ćišinskeho wopytać, hdyž sej dotal dojědu? Lessing a Ćišinski, wobaj basnikaj tohole regiona, skićatej šansu za nowu zhromadnosć mjez Serbami, Němcami, Čechami a Polakami, za wuměnu katolskich, lutherskich a rozswětlerskich tradicijow.


5
Dokelž je so Ćišinski sylnje zapřahnyć dał do žiwjenja, hačrunjež bu wot cyrkwje a tež z pomocu někotrych Serbow ze Serbow wuhnaty, je z našeje serbskeje rěče stworił woprawdźity pokład, samo na sebi hižo drohoćinku literatury a wuměłstwa. Njeje pak to jenož drohoćinka ze a za Serbow, ale za wšěch wobydlerjow Europy.
Runje tohodla je trjeba, zo Ćišinskeho a dalše wurjadne basnistwo, haj wšo naše naročne pismowstwo njewotstorčimy do domjacych wukutow. Dyrbimy je nakładować a rozšěrjeć pomhać, serbsce a němsce a tež w dalšich rěčach.
Trjebamy nuznje sylny fond za přełožki serbskeje klasiskeje a noweje rjaneje a wěcneje literatury wosebje do słowjanskich rěčow. Mjez našimi słowjanskimi susodami tča potenciale za europske přiswojenje Ćišinskeho a mnohich druhich serbskich spisowaćelow a wuměłcow, wosebje tež komponistow a molerjow. Zajim za naše stawizny w zwisku z europskimi stawiznami je tohorunja daty.
Twórby našeje literatury a wuměłstwa měli tuž wosebje tež naše kulturne a wědomostne zarjadnišća sylnišo hač dotal spytać njesć přez politiske mjezy Sakskeje a Braniborskeje, wosebje do Delnjošleskeje a sewjernych Čech. Za to je wězo přiměrjene spěchowanje trěbne. Tuchwilnje Sakska, Braniborska a Zwjazk serbsku załožbu z přiražku podpěruja, kotraž njewučini ani spěchowansku sumu srjedźneho wjacespartoweho dźiwadła w Němskej. To je hórje hač chuduške. To je wjace hač wohańbjace.
Jara so wjeselu, zo je so - kaž dźensa rano w nowinje čitach - parlamentariska přirada Załožby za serbski lud znowa za zwyšenje spěchowanskich srědkow za serbsku załožbu wuprajiła a zdobom přećiwo fuzijam a z tym tež přećiwo likwidaciji serbskeho nakładnistwa.
W tutym zwisku chcył pak tež potwjerdźić, štož bě naležnosć młodeho Ćišinskeho a wšěch tych serbskich narodowcow, kiž su lěta 1912 Domowinu załožili:
Serbski lud je na sylne ciwilnotowaršnostne mocy pokazany, to rěka na najwšelakoriše iniciatiwy, kotrež z bazy a tež z wosobinskich kaž tež ze skupinskich zajimow won kulturne projekty wuwiwaja a zwoprawdźa. Trjebamy swobodnu kulturnu scenu.

Bohužel je system kulturneho spěchowanja serbskeho ludu skóstnjeny a jednostronsce na institucije wusměrjeny. Čestnohamtsce skutkowace regionalne a nadregionalne towarstwa su hižo lětdźesatkaj z trajneho spěchowanja přez załožbu wuzamknjene. K tomu poćežujetej mjezsobna swójbna a powołanska wotwisnosć a z tym zajatosć zarjadnistwa a wolene gremije Załožby za serbski lud a centralneje Domowiny. Faluja kulturnopolitiski dialog, rozumne rozwažowanje a transparenca w zwiskach ze spěchowanjom a trěbnymi reformami.
Chcył dopomnić na wuprajenje młodeho Ćišinskeho z lěta 1877:

Nošer serbskeje kultury a literatury je stajnje był a budźe cyły serbski narod a nic jeno mała črjódka zdźěłanych.

Wo tutym wuprajenju, jeho aktualnosći, bychmy sej dyrbjeli zaso jónu chutnje hłójčku łamać. Nic jenož Domowina a serbska załožba! Tež zjawny serbski rozhłós.
MDR a RBB móhłoj, haj dyrbjałoj sej serbske klasisiske a tež wšo nowotarske literarne a wuměłske tworjenje bóle k wutrobje brać. Zwjazk serbskich wuměłcow hižo lěta dołho skedźbnja na trěbnosć tydźenskeje fejetonoweje dwurěčneje hodźiny na kulturnych žołmach MDR a RBB.
Tež skutkowne internetowe serbske a dwurěčne poskitki móhłoj mjenowanej sćelakaj ze Serbskimi Nowinami a Nowym Casnikom wuwić. To sym w minjenych lětach přeco zaso namjetował.

6
Spočatnje naspomnich, zo sym so za basnje Ćišinskeho doma na zahrodźe horić započał. Kak pak je k tomu dóšło, zo sym so ze štyrnaće lětami za rěč a poeziju Ćišinskeho zahorił?
To ma swój pozadk:
Na Serbskej polytechniskej wyšej šuli we Workleccach mějach w serbšćinje wot 5. lětnika tehdy chětro młodu wučerku, kotraž pedagogiske wotežki trochu popušći, hdyž dźěše na přikład wo recitaciju Ćišinskeho znateje basnje “Pozitiwne dźěło”. Moja wučerka přeco zaso praješe, hdyž nam pokiwy za přednošk dawaše: “Wažne je, zo so wam, hdyž z hłowy recitujeće, zynk słowow a wobrotow spodoba. Njech rěč klinči, rytmus ju njese! Hdyž so při přednošku jónu zakopnjeće abo samo tčacy wostanjeće, njeje tak zlě!” Tajka pedagogika njebě tehdy samozrozumliwa. Sćěh toho pak bě, zo wony wobchad z Ćišinskim wjeselo wobradźeše. Tajki zabawjacy a wokřewjacy wobchad bych sej dźensa na wšěch našich serbskich a dwurěčnych kubłanišćach přał.
W tutym zmysle dźakuju so kubłarkam a kubłarjam, kiž přeco hišće abo znowa swojim chowancam tež z Ćišinskim lóšt a zajim za serbsku literaturu posrědkuja.

Dźakuju so wam za wašu kedźbnosć.

Benedikt Dyrlich Pančicy-Kukow, dnja 15. 10. 2011
 

 3.0 2010   Es ist 1 User online